Fidye Yazılımı ve 3-2-1 Yedekleme Kuralı
Fidye yazılımı, bilgisayarınızdaki veya telefonunuzdaki dosyaları kilitler ve açılması için para ister. Fotoğraflar, evraklar, iş dosyaları bir anda okunamaz hale gelebilir. Bu yazımda korku hikâyesi anlatmak değil, sizi asıl koruyan şeyi konuşmak istiyorum: düzgün alınmış bir yedek. Çünkü yedeğiniz varsa şantajın etkisi büyük ölçüde azalır.
1. Fidye yazılımı genelde nasıl bulaşır
Çoğu zaman beklenmedik bir e-posta eki, sahte bir fatura, kırılarak indirilmiş bir program veya güncellenmemiş bir sistem aracılığıyla gelir. Tanımadığınız bir dosyayı açmak, şüpheli bir adresten program kurmak riski artırır. İşletim sistemi ve program güncellemelerini ertelememek, bu riski azaltan en basit alışkanlıklardan biridir. Nasıl çalıştığının teknik ayrıntısına girmeyeceğim; sizin için önemli olan bulaşmasını zorlaştırmak ve bulaşsa bile dosyalarınızı geri getirebilmektir.
2. 3-2-1 yedekleme kuralı
Akılda tutması kolay bir kural vardır: üç kopya, iki farklı ortam, bir kopya evin veya cihazın dışında. Üç kopya, elinizdeki asıl dosya artı iki yedek demektir. İki farklı ortam, örneğin hem harici bir disk hem de güvenilir bir bulut hizmeti kullanmak anlamına gelir. Bir kopyanın dışarıda olması ise evde yangın, hırsızlık veya aynı ağa bağlı bir olayda her şeyin birden gitmesini önler. Bu kural bir kanun değil, yıllardır önerilen sağlam bir pratiktir. Herkesin bütçesi aynı değildir; önemli olan en az bir ikinci kopyanın, asıl cihazın dışında durmasıdır.
3. Yedeği sürekli takılı bırakmayın
Harici diski bilgisayara hep bağlı bırakırsanız, bir fidye yazılımı o diski de kilitleyebilir. Yedek aldığınızda diski güvenli bir şekilde çıkarın ve güvenli bir yerde saklayın. Bulut yedeği kullanıyorsanız, mümkünse eski sürümlerin tutulduğundan emin olun; böylece dosyalar kilitlenirse önceki haline dönebilirsiniz. Telefon fotoğraflarınız için de aynı fikri uygulayın: tek kopya telefonun içinde kalmasın.
4. Yedeğin işe yaradığını arada bir deneyin
Yedek aldım deyip hiç denememiş birçok kişi vardır. Arada bir, önemsiz bir dosyayı yedekten geri yüklemeyi deneyin. Açılmıyorsa yedek işe yaramıyor demektir, sorun büyümeden düzeltirsiniz. Önemli evraklarınızı, aile fotoğraflarınızı ve iş dosyalarınızı bu listenin başına koyun. Yedeği de şifreli ve size ait bir yerde tutun; herkese açık bir klasöre koymak ayrı bir risk doğurur.
5. Başına gelirse ne yapmalı
Dosyalarınız aniden açılamıyorsa ve bir fidye notu görürseniz, mümkünse cihazı ağdan ayırın ve evdeki diğer bilgisayarlara da bulaşmaması için acele edin. Fidyeyi ödemek, dosyaların geri geleceğini garanti etmez ve suçu teşvik edebilir. Bu yüzden yaygın tavsiye ödememek yönündedir. Elinizde temiz bir yedek varsa, cihazı güvenli şekilde toparladıktan sonra oradan dönüş yaparsınız. Bu işin teknik tamiri size karışık geliyorsa, güvendiğiniz bir uzmandan yardım alın. Tanımadığınız, sosyal medyadan yazan, ücret karşılığı kurtarırım diyen kişilere evrak veya para vermeyin.
Yedek almak sıkıcı durabilir, ama bir kez düzene oturunca hayatı kolaylaştırır.
Evde nasıl bir yedek düzeni kuracağınızı konuşmak isterseniz bu başlığın altına yazabilirsiniz.